Lęk jest częścią dojrzewania — towarzyszy pierwszym egzaminom, zmianom w wyglądzie, relacjom z rówieśnikami, czy planom na przyszłość. Niestety czasem lęk przestaje być naturalną, chwilową reakcją i zaczyna rządzić codziennością młodej osoby, w efekcie nastolatek nie śpi po nocach, unika szkoły, czuje ucisk w klatce piersiowej, mdłości, panikę bez wyraźnego powodu, przestaje wychodzić z domu, zamyka się w sobie, a każda próba rozmowy tylko go drażni.
Wtedy często zaniepokojeni rodzice umawiają swoje dziecko do psychoterapeuty, co jest niezwykle ważnym krokiem do odzyskania równowagi psychicznej. Jednak zdarza się, że mimo terapii stan psychiczny nastolatka nie poprawia się w pełni i właśnie w takich sytuacjach potrzebna jest współpraca terapeuty z lekarzem psychiatrą. Należy podkreślić, że to nie znak porażki psychoterapeuty, czy słabości dziecka, ale rozszerzenie pomocy — bo czasem mózg potrzebuje wsparcia biologicznego, by mógł dalej uczyć się nowych sposobów radzenia sobie.
W tym wpisie przyjrzymy się, jak rozpoznać moment, w którym terapia przestaje wystarczać, jak leki mogą wspierać proces terapeutyczny oraz dlaczego stały kontakt terapeuty i psychiatry jest tak istotny w pracy z nastolatkiem.
Spis treści:
1. Jak rozpoznać, że sama terapia nie wystarczy?
2. Leki a proces terapeutyczny – jak działają razem?
3. Znaczenie wspólnego monitorowania postępów.
1. Jak rozpoznać, że sama terapia nie wystarczy?
Psychoterapia to z założenia bezpieczna przestrzeń, w której młody człowiek może w bezpiecznych warunkach uczyć się zrozumienia własnych emocji i reakcji. Warto podkreślić, że w przypadku zaburzeń lękowych często przynosi dużą ulgę, ponieważ pomaga zrozumieć, co wywołuje napięcie, jak reaguje ciało i jak radzić sobie z napadami lęku.
Jednak są sytuacje, gdy mimo regularnej terapii objawy nie tylko nie ustępują, ale się nasilają.
Jak rozpoznać, że sama terapia nie wystarczy? Oto sygnały, które mogą wskazywać, że potrzebna jest również konsultacja psychiatryczna:
- lęk utrzymuje się przez wiele tygodni lub miesięcy, mimo pracy terapeutycznej;
- pojawia się silna bezsenność, brak apetytu, bóle brzucha, kołatanie serca, omdlenia;
- nastolatek zaczyna izolować się od znajomych i rodziny;
- ma trudność z codziennym funkcjonowaniem, nie chodzi do szkoły, unika kontaktu z ludźmi;
- pojawiają się myśli rezygnacyjne lub samookaleczenia.
W takich przypadkach nie należy rezygnować z psychoterapii, lecz rozszerzyć proces leczenia zaburzeń lękowych nastolatka za pomocą konsultacji z psychiatrą, by ten mógł ocenić, czy warto włączyć leczenie farmakologiczne. Czasem już samo spotkanie z psychiatrą oraz rozmowa o możliwościach leczenia daje młodej osobie poczucie ulgi i nadziei, że można poczuć się lepiej, a to naprawdę znaczy bardzo wiele.
2. Leki a proces terapeutyczny – jak działają razem?
Wiele rodziców obawia się stosowania leków psychiatrycznych przez ich nastoletnie dziecko. Niepokój ten często wynika z mitów, że leki otumaniają, zmieniają osobowość lub uzależniają. Tymczasem nowoczesna farmakoterapia to nie tłumienie emocji, lecz przywracanie równowagi neurochemicznej, której brak uniemożliwia skuteczną terapię.
Psychoterapia i farmakoterapia z reguły działają najlepiej, gdy są prowadzone równolegle. Psychoterapeuta pomaga zrozumieć źródła lęku, uczy regulacji emocji, pracy z myślami i ciałem, a leki pozwalają młodemu człowiekowi w ogóle z tego korzystać, bo redukują natężenie objawów.
Przykładowo:
- jeśli nastolatek doświadcza ataków paniki, leki mogą pomóc mu odzyskać poczucie kontroli nad ciałem;
- jeśli lęk paraliżuje go do tego stopnia, że nie wychodzi z domu, farmakoterapia może umożliwić powrót do szkoły i kontakt z ludźmi;
- jeśli objawy fizyczne (bezsenność, bóle brzucha, napięcie) uniemożliwiają skupienie się na rozmowie w gabinecie, leki mogą przynieść ulgę i otworzyć drogę do głębszej pracy terapeutycznej.
Farmakoterapia nie „naprawia” wszystkiego sama w sobie — działa jak pomost, który pozwala dojść do miejsca, w którym psychoterapia zaczyna przynosić pożądane efekty.
3. Znaczenie wspólnego monitorowania postępów.
Kiedy w proces terapeutyczny zostaje włączony psychiatra, to warto wiedzieć, jak duże znaczenie wspólnego monitorowania postępów ma dla odzyskiwania zdrowia psychicznego.
W tym celu psychoterapeuta obserwuje emocje, zachowania i motywację nastolatka w kontekście psychologicznym, a psychiatra, zwracając uwagę na skuteczność leków oraz ich ewentualne skutki uboczne. Tylko dzięki otwartej komunikacji między specjalistami można uzyskać pełny obraz funkcjonowania młodego człowieka.
Czasami po kilku tygodniach terapii i leczenia farmakologicznego objawy lęku znacząco się zmniejszają, wtedy można stopniowo skupiać się na pogłębianiu pracy terapeutycznej. Zdarza się jednak, że mimo leczenia objawy utrzymują się i wtedy psychiatra może zmodyfikować dawkowanie lub zaproponować inny preparat.
Równie ważny jest stały kontakt z rodzicami, którzy obserwują dziecko na co dzień. To oni często pierwsi zauważają zmiany: poprawę nastroju, większą chęć do życia, spokojniejszy sen, czy powrót do dawnych zainteresowań — zatem ich obserwacje stanowią ważną część procesu monitorowania postępów.
Wspólne działanie wszystkich stron, czyli psychoterapeuty, psychiatry i rodziny, daje nastolatkowi poczucie bezpieczeństwa oraz spójności, otrzymuje sygnał: „nie jesteś sam/a, pracujemy razem, żebyś mógł/mogła poczuć się lepiej”.
4. Bibliografia.
- Kaniewska-Mackiewicz, E. (2023). Wpływ zaburzeń lękowych na funkcjonowanie dzieci i młodzieży. Zeszyty Naukowe WSG. Edukacja – Rodzina – Społeczeństwo, 43(8).
- Szredzińska, R. (2022). Zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży. Dzieci się liczą 2022. Raport o zagrożeniach bezpieczeństwa i rozwoju dzieci w Polsce. Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę.