Trudności emocjonalne u dzieci nie zawsze wiążą się z gwałtownymi zmianami nastroju, częstym lękiem, czy niekontrolowanymi wybuchami gniewu, ponieważ często są one ciche, ukryte, niejednoznaczne — objawiają się w nauce, zachowaniu, czy relacjach. Co więcej, bardzo często nie dotyczą tylko emocji, lecz równocześnie wpływają na mowę, koncentrację, motywację oraz funkcjonowanie społeczne. Nic dziwnego więc, że rodzice czują się pogubieni, mówią: „on przecież jest mądry, tylko nie potrafi się skupić”, „ona płacze z byle powodu, a w domu mówi, że w szkole boi się powiedzieć cokolwiek”, „nie wiem już, czy to charakter, czy problem”.
Właśnie dlatego w pracy z dzieckiem tak ogromne znaczenie ma współpraca wielu specjalistów. Psycholog, pedagog i logopeda nie robią tego samego, a każdy z nich widzi inny kawałek układanki i dopiero razem tworzą całość.
Spis treści:
1. Kiedy emocje wpływają na naukę i rozwój?
2. Jak mogą się objawiać trudności emocjonalne?
3. Rola wspólnej diagnozy i terapii wielospecjalistycznej.
4. Jak rodzice mogą wspierać pracę zespołu terapeutów?
1. Kiedy emocje wpływają na naukę i rozwój?
Dziecko nie oddziela emocji od codzienności tak, jak próbują to robić dorośli. Jeśli przeżywa lęk, napięcie, złość, czy smutek — to często stany te objawiają się we wszystkich sferach jego funkcjonowania, a więc możemy mówić o sytuacji, kiedy emocje wpływają na naukę i rozwój.
Emocje wpływają na:
- motywację (bo trudno chcieć się uczyć, gdy ciało jest w stresie);
- pamięć i koncentrację (układ nerwowy skupia się wtedy na „przetrwaniu”);
- nawiązywanie relacji (dziecko może być nieśmiałe, drażliwe lub wycofane);
- mowę (napięcie powoduje jąkanie, mutyzm wybiórczy, trudności z wypowiadaniem się);
- zachowanie (wybuchy, płacz, unikanie, nadmierne pobudzenie).
W momencie, gdy rodzice zaczynają zastanawiać się, czy to tylko kwestia „trudnego” charakteru dziecka i to samo minie wraz z dorastaniem, czy może to sprawa czegoś więcej, głębszych problemów, to warto wiedzieć, że takie myśli są sygnałem, by podjąć działania i udać się do specjalistów. To daje szansę udzielić dziecku wsparcia, którego naprawdę potrzebuje.
2. Jak mogą się objawiać trudności emocjonalne?
Trudności emocjonalne nie zawsze wyglądają tak samo, bo u jednego dziecka będą od razu widoczne, natomiast u innego zupełnie niewidoczne na pierwszy rzut oka.
Najczęstsze objawy to:
- Problemy z koncentracją:
Dziecko „odpływa”, zapomina polecenia, gubi się w zadaniach i to nie dlatego, że jest nieuważne, ale dlatego, że emocje zajmują jego zasoby poznawcze.
- Trudności w mowie i komunikacji:
Logopedzi dobrze znają dzieci, które jąkają się tylko w stresujących sytuacjach, albo te, które milkną, gdy czują presję, albo mówią szybko, chaotycznie, bo tak rozładowują napięcie.
- Reakcje somatyczne:
Ból brzucha przed szkołą, bóle głowy, częste infekcje. Stres odkłada się w ciele.
- Nadmierna wrażliwość lub drażliwość:
Płacz o drobnostkę to często wierzchołek góry lodowej.
- Trudności w relacjach:
Wycofanie, nieśmiałość, konfliktowość — emocje organizują sposób bycia w grupie.
- Unikanie zadań, odmowa, bunt:
Często interpretowane jako lenistwo, a zwykle wynikają z lęku przed porażką.
Gdy pociecha przejawia takie symptomy, to nie zawsze jest złe zachowanie, bo w wielu przypadkach jest to komunikat, że jakiś obszar jej codzienności wymaga szczególnej troski. To, jak mogą się objawiać trudności emocjonalne, jest kwestią indywidualną, dlatego dobrze, by rodzice zwracali uwagę na każdy objaw, który odbiega od typowego sposobu bycia ich dziecka.
3. Rola wspólnej diagnozy i terapii wielospecjalistycznej.
U dziecka emocje, nauka i mowa nie są odrębnymi częściami funkcjonowania, a więc każda z nich wpływa na inne.
W przypadku trudności najlepsze efekty daje współpraca psychologa, pedagoga i logopedy. Dlaczego? Bo:
- Rozmawiają ze sobą o dziecku, a nie tylko o swoich obszarach.
Logopeda może zauważyć, że jąkanie nasila się w sytuacjach stresowych.
Psycholog może widzieć, że napięcie jest powiązane z trudnościami w grupie.
Pedagog może sprawdzić, jak dziecko funkcjonuje w zadaniach i nauce.
To połączenie tworzy pełny obraz, a z nim łatwiej dobrać skuteczną pomoc.
- – Ustalają wspólny plan pracy.
Dzięki temu dziecko nie jest przeciążone, a działania specjalistów uzupełniają i wspierają się nawzajem.
- – Monitorują postępy razem.
Czasem poprawa mowy wynika z obniżenia lęku.
Czasem poprawa koncentracji wynika z pracy nad emocjami.
Czasem praca pedagogiczna pomaga w sytuacjach, które wcześniej powodowały stres.
Rola wspólnej diagnozy i terapii wielospecjalistycznej to przede wszystkim zapewnienie dziecku poczucia bezpieczeństwa i wsparcia, dzięki temu może poradzić sobie ono z problematycznymi obszarami oraz lepiej rozwijać swój potencjał
4. Jak rodzice mogą wspierać pracę zespołu terapeutów?
Rodzice odgrywają fundamentalną rolę w procesie terapii dziecka i wcale nie muszą w tym celu zostać pełnoetatowym terapeutą własnej pociechy, bo raczej znaczenie mają codzienne, małe działania, które wzmacniają całą pracę specjalistów.
Co naprawdę pomaga i jak rodzice mogą wspierać pracę zespołu terapeutów?
- Otwarta komunikacja z terapeutami.
Rozmawianie o tym, co dzieje się w domu, szkole, relacjach, co pomaga trafniej interpretować zachowania dziecka.
- Wspólne ustalenia i konsekwencja.
Jeśli zespół ustala rytm pracy, techniki działania, zasady komunikacji — kontynuacja w domu daje najlepsze efekty.
- Nieocenianie dziecka za emocje.
„Nie przesadzaj”, „nic się nie stało”, „weź się w garść” — to odbiera dziecku chęć do pracy. Zamiast tego lepiej powiedzieć: „Widzę, że to dla Ciebie trudne. Jestem tu”.
- Wspieranie małych kroków, nie perfekcji.
Dla dziecka z lękiem wypowiedź na forum może być tak ogromnym wysiłkiem, jak dla dorosłego wystąpienie na żywo w telewizji, warto więc docenić każdy, nawet mały sukces.
- Dawanie dziecku przestrzeni na odpoczynek.
Dziecko nie poradzi sobie z trudnościami, jeśli jest przeciążone pracą nad nimi, zatem odpoczynek to istotna część terapii.
Trudności emocjonalne nie definiują dziecka, jednak wymagają uważności, czasu i mądrej, wspólnej pracy. Gdy psycholog, pedagog, logopeda oraz rodzice działają razem, dziecko dostaje to, czego potrzebuje najbardziej: bezpieczeństwo, wsparcie, przestrzeń do rozwoju.
Pamiętajmy, że to nie „naprawianie”, lecz towarzyszenie w procesie, które jest najskuteczniejszą formą pomocy.
5. Bibliografia.
Kosiarska, I. (2007). Zaburzenia emocjonalne u dzieci w młodszym wieku szkolnym. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, Sectio J, 20.